De haven van Split ruikt naar dieselolie en zonnebrandcrème zodra de eerste catamaran van de ochtend aanlegt, en binnen tien minuten stroomt de kade vol met rugzakken, roze koffers en mensen die zoekend naar hun steiger kijken. Je zou denken dat de vakantie hier al begint, tussen de haastige toeristen en de venters die ijskoud water verkopen voor twee euro per flesje. Maar de echte reis begint pas zodra je Split achter je laat. Terwijl Hvar en Split zelf in juli en augustus overspoeld raken met dagjesmensen van cruiseschepen en met bootjes vol feestvierders uit Pakleni, liggen er verderop in de Adriatische zeeën twee eilanden die vrijwel niemand met een huurauto of een treinkaartje bereikt. Vis en Lastovo heten ze, en je hoeft er geen eigen boot voor te huren om ze goed te zien. Sterker nog: met een paar goedgekozen veerbootverbindingen bezoek je allebei binnen anderhalve week, zonder ooit een schipperspatent nodig te hebben.
Waarom Split het beste vertrekpunt is deze zomer
Split is niet toevallig het knooppunt van de Kroatische eilandenwereld. Vanuit de Riva, de kustboulevard vlak bij het Diocletianuspaleis, vertrekken dagelijks meerdere veerboten en catamarans naar praktisch elk bewoond eiland tussen Brač en Vis. Jadrolinija runt de klassieke autoveerboten, terwijl Krilo Shipping met snellere catamarans werkt die geen auto's meenemen maar wel twee keer zo snel varen. Voor eilandhoppen zonder eigen boot is dat precies wat je nodig hebt: je hoeft niet te wachten op een auto-inschepingsprocedure van drie kwartier, je loopt gewoon met je rugtas aan boord.
De catamaran van Krilo naar Vis-Stad vertrekt meestal rond negen uur 's ochtends en doet er ongeveer twee uur en twintig minuten over, voor zo'n veertien tot zeventien euro per persoon, afhankelijk van het seizoen. Boek je ticket online minstens een week van tevoren als je in juli of augustus reist, want de populairste afvaarten zitten dan regelmatig vol en aan de kade zelf krijg je geen garantie meer op een plek.
Vis: het eiland dat het massatoerisme misliep
Vis was tot 1989 gesloten voor buitenlanders omdat het dienstdeed als marinebasis van het voormalige Joegoslavische leger, en dat isolement is precies waarom het eiland er vandaag nog uitziet zoals Hvar er dertig jaar geleden uitzag. Geen strandclubs met dj's, geen rij motorjachten voor de kade, geen menukaarten in vijf talen met foto's erbij. In plaats daarvan vind je in Vis-Stad smalle straatjes met Venetiaanse gevels, een enkel café aan de kade waar de eigenaar je nog bij naam leert kennen na twee bezoeken, en een baai die 's avonds echt donker wordt omdat er niet overal straatverlichting hoeft te branden. De vissersboten liggen er 's ochtends vroeg al met hun vangst, lang voordat de eerste toeristen wakker zijn, en de konobas — de traditionele Kroatische eethuisjes — koken die vis dezelfde dag nog. Wie hier drie dagen blijft in plaats van één, merkt hoe snel het ritme van het eiland overneemt: vroeg op voor het zwemmen, een lange siësta tussen twee en vijf, en pas na negenen aan tafel voor het avondeten. Dat tempo voelt in het begin traag, bijna te traag, maar na de tweede dag wil je niet meer terug naar het gehaaste Split.
Komiža en de sfeer van een vissersdorp
Aan de andere kant van het eiland, twintig minuten met de bus of veertig minuten met de fiets, ligt Komiža — een dorp dat nog steeds leeft van de visserij en waar 's middags de bootjes met de vangst van die ochtend binnenlopen. Bij Komiža gaat de zon vroeg in de avond spectaculair onder achter de rotsen van Biševo, en de hele kade schuift dan naar buiten voor een glas wijn. Dit dorp is ook het vertrekpunt voor tochtjes naar de Blauwe Grot op het eilandje Biševo, al moet je die tocht wel via een lokale aanbieder boeken.
Vermijd de rondvaartboten die 's ochtends vanuit Split of Hvar dagexcursies naar de Blauwe Grot aanbieden — die zitten in het hoogseizoen overvol en je hebt vaak niet meer dan vijf minuten in de grot zelf. Beter is een kleine tour rechtstreeks vanuit Komiža, met een groep van maximaal acht mensen; dat kost ongeveer vijfendertig tot veertig euro per persoon, maar je krijgt er de rust en de tijd in de grot bij die de grote tochten niet bieden.
Lastovo: nog stiller, nog verder van de kust
Waar Vis al rustig aanvoelt, is Lastovo bijna een ander tijdperk. Het eiland ligt zo'n twee en een half uur varen ten zuiden van Split, met de gewone Jadrolinija-veerboot zelfs dichter bij Dubrovnik dan bij Split, en telt minder dan achthonderd vaste inwoners, verspreid over dorpjes met torenachtige schoorstenen die ooit dienden om heksen te weren, zo wordt er lokaal nog altijd bij verteld. Het hele eiland en de omliggende wateren vormen sinds 2006 een beschermd natuurpark, wat betekent dat wilde kampeer- en ankerplekken beperkt en gecontroleerd zijn, een van de redenen waarom je hier zelden een cruiseschip of groot zeiljacht ziet liggen.
De veerboot naar Lastovo (haven Ubli) vertrekt niet elke dag rechtstreeks vanuit Split; op sommige dagen moet je overstappen via Vis of Korčula, en de reistijd kan daardoor oplopen tot vier à vijf uur. Dat klinkt als een nadeel, en eerlijk gezegd is het dat ook een beetje, maar het is precies de reden waarom dit eiland zijn rust heeft weten te bewaren terwijl Hvar allang volgebouwd is met beachclubs. Reis je in het hoogseizoen, plan dan bewust een overnachting in Vis-Stad in plaats van dezelfde dag door te reizen naar Lastovo.
Praktisch: tickets, prijzen en wat je moet weten zonder eigen boot
Zonder online boekingen sta je in augustus gewoon aan de kade te wachten op een plek die er niet meer is.
- Boek catamarantickets voor Split–Vis en Split–Lastovo via de app of website van Jadrolinija minstens vijf tot zeven dagen vooruit in juli en augustus.
- Reken op ongeveer 14 tot 17 euro voor Split–Vis en 20 tot 28 euro voor Split–Lastovo, afhankelijk van route en seizoen — de prijzen worden elk jaar in mei vastgesteld en blijven daarna vast staan.
- Fietsen mogen meestal gratis mee op de catamaran, maar er is een beperkt aantal plekken; meld dit bij het boeken, niet pas bij het inchecken.
- Neem contant geld mee voor de kleinere konobas op Lastovo, want niet elke gelegenheid daar accepteert een kaart.
Wanneer gaan: juli tegenover augustus
Half juli, precies nu, is eigenlijk het beste moment van de zomer om deze route te varen. De temperaturen liggen dan al rond de zevenentwintig tot dertig graden en de zee is warm genoeg om zonder aarzelen in te springen, maar de echte augustusdrukte, wanneer heel Italië en delen van Duitsland en Oostenrijk tegelijk op vakantie gaan, is nog niet losgebarsten. Boek je pas eind juli, dan merk je op Vis al duidelijk meer volk in de haven van Komiža; op Lastovo blijft het rustig tot diep in augustus, simpelweg omdat de veerbootcapaciteit daar de bottleneck is en niet de vraag naar bedden.
Niet elke week in juli is even rustig, trouwens. Rond de vijftiende valt vaak de piek van de vanuit Split georganiseerde zeilcharters die dan hun bemanning wisselen, waardoor de haven van Split zelf voor een paar dagen extra chaotisch aanvoelt. Plan je overstap naar de catamaran dus liever niet op een zaterdag als het even kan.
Waar slapen en eten: concrete adressen, geen categorieën
In Komiža op Vis is Konoba Bako al jarenlang een vaste waarde voor wie verse vis wil eten zoals die bedoeld is: gegrild, met olijfolie en citroen, zonder overbodige sausjes eromheen. Reserveer wel vooraf, zeker in het weekend, want de zaak heeft maar een handvol tafels aan het water. Voor overnachten is een kamer bij een lokale familie, een zogeheten sobe die je via Booking.com of gewoon via een bordje aan de deur vindt, vaak een betere keuze dan een hotel: je betaalt veertig tot zestig euro per nacht voor een tweepersoonskamer, vaak met een eigen keukenblokje, en je hebt meteen contact met iemand die het eiland al zijn hele leven kent.
Op Lastovo is de keuze beperkter, en dat is precies het punt. Er zijn amper drie of vier restaurants die het hele jaar open zijn, en de meeste accommodatie bestaat uit appartementen die eilandbewoners verhuren aan de kleine groep bezoekers die de moeite neemt om er te komen. Boek dus niet op goed geluk ter plekke; regel dit minstens twee weken van tevoren, want in de tweede helft van juli is de handvol beschikbare kamers snel volgeboekt.
Geen wifi in elk appartement, soms een generator die 's avonds even hapert — dat hoort er hier gewoon bij, en de meeste bezoekers vinden dat na een dag of twee eigenlijk wel prettig.
Een route die zich makkelijk laat combineren
De slimste opzet is een lus: vanuit Split eerst naar Vis voor twee tot drie nachten, dan door naar Lastovo voor twee nachten, en vandaar terug via Korčula of rechtstreeks naar Split. Zo bouw je een reis van acht tot tien dagen zonder ooit een autosleutel vast te hoeven houden, en zonder concessies te doen aan comfort. Check de veerbootschema's wel meteen bij aankomst in de haven, want die wijzigen soms per seizoen zonder dat dit online al is bijgewerkt.
Wie dit jaar nog een laatste zomerreis zoekt die niet aanvoelt als een herhaling van vorig jaar, vindt in Vis en Lastovo precies dat: eilanden waar de haven nog steeds het middelpunt van de dag is, niet de attractie ernaast.